وقتی به مطب چشم-پزشکی یا اپتومتریست مراجعه میکنید، غالباً پس از معاینه، نسخهای به شما داده میشود که در آن تعدادی اعداد و علائم درج شده است. ممکن است با دیدن این نسخهها از خود بپرسید: «این اعداد به چه معنی هستند؟» یا «نمره چشم چیست؟». در این مقاله میخواهیم به زبان ساده و دقیق به موضوع اعداد و علائم و اصطلاحات رایج در نسخه چشم بپردازیم، نحوه خواندن آن را توضیح دهیم، مفهوم «تست بینایی سنجی» و «جدول بینایی سنجی» را بشکافیم و آنچه باید بدانید را در اختیار شما بگذاریم. پس اگر قصد دارید نسخه چشم خود را متوجه شوید یا میخواهید بدانید نمرهی چشمتان چیست، تا پایان همراه باشید.
نمره چشم چیست؟
اصطلاح «نمره چشم» در حقیقت به عددی گفته میشود که میزان ضعف بینایی یا وجود عیب انکساری (مثل نزدیک-بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم) در چشم را نشان میدهد. هرچه این عدد از صفر فاصله بیشتری داشته باشد، یعنی ضعف بینایی بیشتر است.
برای مثال، اگر در نسخه نوشته شده باشد «-۳٫۰۰» یعنی چشم شما ۳ دیوپتر نزدیک بینی دارد.
چرا باید نمره چشم اندازهگیری شود؟
هدف از تعیین نمره چشم این است که بتوان ابزار اصلاحی مناسب (مثل عینک یا لنز) را تجویز کرد تا دید فرد تا حد ممکن به حالت نرمال و واضح برسد. همچنین نتیجه «تست بینایی سنجی» در تعیین این نمره نقش دارد.
ارتباط با تست بینایی و جدول بینایی سنجی
یکی از ابزارهای اصلی برای تعیین وضعیت بینایی، استفاده از «جدول بینایی سنجی» یا چارت دید است. به کمک این جدول، پزشک یا متخصص بیناییسنج میتواند حدت بینایی شما را بسنجـد. سپس با دستگاهها یا با عدسیهای آزمون، عدد نمره چشم نهایی تعیین میشود.
خواندن نسخه چشم؛ اعداد و علائم رایج
در این بخش میخواهیم به مهمترین اصطلاحات، حروف اختصاری و اعداد موجود در نسخه چشم بپردازیم و توضیح دهیم هر کدام چه معنایی دارند.
اختصارات برای چشم راست و چپ
- OD مخفف Oculus Dexter یعنی چشم راست .
- OS مخفف Oculus Sinister یعنی چشم چپ .
- OU مخفف Oculus Uterque یعنی هر دو چشم.
بنابراین در نسخه، همیشه عدد مقابل OD مربوط به چشم راست و عدد مقابل OS مربوط به چشم چپ است.
SPH (Sphere) – توان کروی عدسی
عبارت SPH یا Sphere میزان نزدیک-بینی یا دوربینی را نشان میدهد
- عدد منفی (-) یعنی نزدیک-بینی میخواهید اجسام دور را بهتر ببینید
- عدد مثبت (+) یا بدون علامت در برخی نسخهها یعنی دوربینی
SPH (Sphere) – توان کروی عدسی
عبارت SPH یا Sphere میزان نزدیک-بینی یا دوربینی را نشان میدهد.
- عدد منفی (-) یعنی (نزدیک-بینی) میخواهید اجسام دور را بهتر ببینید
- عدد مثبت (+) یا بدون علامت در برخی نسخهها یعنی دوربینی
- مثال: SPH = -2٫50 یعنی چشم شما ۲٫۵ دیوپتر نزدیک-بین است.
CYL (Cylinder) – آستیگماتیسم
عبارت CYL یا Cylinder نشاندهنده میزان آستیگماتیسم است، یعنی انحراف انکساری که ناشی از نامنظمی شکل قرنیه یا عدسی چشم است.
اگر این بخش خالی باشد یعنی آستیگماتیسم ندارید. عدد CYL نیز با علامت + یا - میآید که تعیین میکند آستیگماتیسم از نوع دوربینی یا نزدیک-بینی است
AXIS – جهت آستیگماتیسم
در کنار CYL، معمولاً عبارت AXIS وجود دارد که محور آستیگماتیسم را بر حسب درجه (۰ تا ۱۸۰) مشخص میکند.
مثال: CYL = -1٫00, AXIS = 90° یعنی آستیگماتیسم ۱ دیوپتر با محور ۹۰ درجه دارید.
ADD (Addition) – افزودنی نزدیک-بینی
در نسخههای افراد بالای حدود ۴۰ سال که دچار پیرچشمی (Presbyopia) شدهاند، عبارت ADD مشاهده میشود. این عدد میزان قدرت عدسی برای اصلاح دید نزدیک را نشان میدهد.
مثال: ADD = +2٫00 یعنی عدسی برای اصلاح دید نزدیک ۲ دیوپتر اضافه شده است.
PD (Pupillary Distance) – فاصله مردمکها
عبارت PD یا Pupillary Distance عددی است بر حسب میلیمتر که مشخص میکند مردمکهای دو چشم چه فاصلهای دارند. این عدد برای ساخت عینک اهمیت دارد.
نمونه جدول خلاصه علائم و اختصارات
|
علامت
|
معنی
|
توضیح
|
|
OD
|
چشم راست
|
(Oculus Dexter)
|
|
OS
|
چشم چپ
|
(Oculus Sinister)
|
|
SPH
|
دوربینی یا نزدیکبینی
|
عدد مثبت = دوربینی، منفی = نزدیکبینی
|
|
CYL
|
آستیگماتیسم
|
اگر نوشته نشود = بدون آستیگماتیسم
|
|
AXIS
|
محور آستیگماتیسم
|
درجه بین ۰-۱۸۰
|
|
ADD
|
افزودنی دید نزدیک
|
معمولاً برای پیرچشمی
|
|
PD
|
فاصله مردمکها
|
میلیمتر؛ برای ساخت عینک
|
تست بینایی سنجی و جدول بینایی سنجی
تست بینایی سنجی چیست؟
برای تعیین «حدت بینایی» یا دید دقیق فرد، متخصص از چارتهای مخصوص استفاده میکند که در فاصله معینی قرار گرفتهاند. این فرآیند را معمولاً «تست بینایی سنجی» مینامند.
در این تست، ممکن است از چارت «اسنلن» یا «چارت E چرخشی» استفاده شود.
جدول بینایی سنجی (چارت دید)
یکی از ابزارهای رایج جدول بینایی سنجی است که شما برای خواندن آن از پشت یک فاصله مشخص (مثلاً ۶ متر) از حروف، اعداد یا اشکال میخوانید. نتیجه آن ممکن است به صورت عددی مانند ۲۰/۲۰ (در سیستم فوت) یا ۱۰/۱۰ (در سیستم متریک) گزارش شود.
برای مثال: اگر دید شما ۱۰/۱۰ باشد یعنی در فاصله ۱۰ متری میتوانید همان حروفی را بخوانید که فرد معمولی در ۱۰ متری میخواند. اگر دید شما ۸/۱۰ باشد یعنی باید به فاصله نزدیکتر بروید تا همان حروف را بخوانید.
رابطه بین دید و نمره چشم
- دید خوب (مثلاً ۱۰/۱۰) نشاندهنده آن است که عیب انکساری چشم بسیار اندک یا اصلاح شده است.
- اما نمره چشم بیانگر عیب انکساری است؛ ممکن است دید با استفاده از عدسی اصلاح شود اما نسخه نشان دهد که چشم نیاز به عدسی دارد.
- در نتیجه، داشتن نمره چشم بالا لزوماً به معنی دید بد نیست، اما نشاندهنده آن است که چشم به اصلاح نیاز دارد.
اهمیت بررسی دورهای
بهعنوان مثال، کودکان باید حداقل از سنین پایین مورد معاینه بینایی قرار گیرند، زیرا در صورت عدم اصلاح به موقع ممکن است «تنبلی چشم» (Amblyopia) ایجاد شود. این موضوع اهمیت دارد مخصوصاً اگر تست بینایی سنجی و نسخهگیری به موقع انجام نشود.
کاربرد اعداد و علائم نسخه چشم برای شما
زمانی که نسخه میگیرید
وقتی نسخه را میگیرید، این را بدانید:
- عدد SPH به شما میگوید آیا دوربین هستید یا نزدیک-بین.
- عدد CYL + AXIS به شما نشان میدهد آیا آستیگماتیسم دارید و چه میزان و جهتی دارد.
- عدد ADD را وقتی میبینید که دید نزدیکتان با افزایش سن کم شده است.
- PD برای ساخت دقیق عینک اهمیت دارد.
- اگر متوجه چیزی در نسخه نشدید، حتماً از متخصص بخواهید آن را توضیح دهد.
نکات مهم در سفارش عینک یا لنز
- مطمئن شوید نسخه شما به روز است (معمولاً هر سال یک بار معاینه توصیه میشود).
- در انتخاب عدسی، عدد SPH و CYL را دقیق وارد کنید تا دید بهتری داشته باشید.
- برای نمرههای بالا، انتخاب فریم مناسب اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- اگر عدد ADD دارید، به عدسیهای «دو کانونی» یا «پیشرفته» فکر کنید تا دید نزدیک و دورتان بهتر شود.
- اگر فاصله مردمک (PD) اشتباه وارد شود، عدسیها ممکن است مراکزشان درست مقابل مردمکها قرار نگیرد و دید ناراحتکننده شود.
زمانی که تست بینایی سنجی انجام میدهید
- آرام باشید و سعی کنید بهترین تلاش را برای دیدن و خواندن جدول داشته باشید.
- اگر نتیجه دیدتان پایینتر از انتظار بود، ممکن است نیاز به بررسی بیشتر وجود داشته باشد.
- مطمئن شوید متخصص، جدول، نور کافی و شرایط مناسب را فراهم کرده است.
پاسخ به پرسشهای متداول
آیا نمره چشم منفی همیشه بد است؟
عدد منفی به معنای نزدیک-بینی است؛ یعنی میتوانید اشیای نزدیک را معمولاً خوب ببینید ولی اشیای دور برایتان تار هستند. این لزوماً «بد» نیست ولی نیاز به اصلاح دارد تا دیدتان بهتر شود.
چه زمانی باید نسخه بگیرم؟
اگر دید دور یا نزدیکتان کاهش یافته، سردرد دارید، شفافیت دید کاهش یافته یا در تست بینایی سنجی نتیجه کمتر از حد نرمال دارید، وقت گرفتن نسخه است. همچنین برای کودکان یا بهخصوص زمانی که سابقه خانوادگی دارید، معاینه دورهای توصیه میشود.
آیا عینکی با نمره اشتباه میتواند مضر باشد؟
بله، استفاده از عدسی با نمره نادرست ممکن است باعث سردرد، خستگی چشم، تاری دید، دوبینی یا ناراحتیهای چشمی شود.
آیا میتوان بدون نسخه عینک خرید؟
در صورتی که دیدتان کاملاً طبیعی است و هیچ مشکل بینایی ندارید، ممکن است نیاز به نسخه نداشته باشید. اما توصیه میشود هر کسی حداقل سالی یک بار برای تست بینایی سنجی مراجعه کند و در صورت نیاز نسخه دریافت کند.
نتیجهگیری
در این مقاله توضیح دادیم که اعداد و علائم نسخه چشم چه معنا دارند، مفهوم نمره چشم را روشن کردیم، رابطه آن با تست بینایی سنجی و جدول بینایی سنجی را بررسی کردیم و نکات کاربردی برای سفارش عینک یا لنز ارائه دادیم.
به یاد داشته باشید: نسخه چشم فقط یک عدد نیست، بلکه راهنمایی برای دید بهتر شماست. مراقبت منظم، معاینه دورهای، درک درست از علائم نسخه و استفاده بهموقع از تجهیز اصلاحی، همگی به سلامت بینایی شما کمک خواهند کرد.
